Nhiệm vụ, chức năng của hoạt động tố tụng hình sự là phát hiện chính xác; nhanh chóng và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội; không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. Tuy nhiên không phải lúc nào các cơ quan tiến hành tố tụng cũng làm đúng; và đủ vai trò của mình dẫn đến không đảm bảo công bằng trong vụ án. Từ đó thuật ngữ Oan – Sai ra đời.
Khái niệm “Oan”
“Oan”, theo cách hiểu dân gian thông thường là “bị quy cho tội mà bản thân không phạm; phải chịu sự trừng phạt mà bản thân không đáng phải chịu”. Theo Từ điển tiếng Việt, “oan” là một người “bị quy tội không đúng; phải chịu sự trừng phạt một cách sai trái, vô lý”.
Còn dưới góc độ pháp lý và khoa học tố tụng hình sự thì “oan” được định nghĩa, bao gồm:
- Người bị tạm giữ mà có quyết định của cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự; hủy bỏ quyết định tạm giữ vì người đó không thực hiện hành vi vi phạm pháp luật;
- Người bị tạm giam mà có quyết định của cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự; hủy bỏ quyết định tạm giam vì người đó không thực hiện hành vi phạm tội;
- Người đã chấp hành xong hoặc đang chấp hành hình phạt tù có thời hạn; tù chung thân, đã bị kết án tử hình mà có bản án, quyết định của tòa án có thẩm quyền xác định người đó không thực hiện hành vi phạm tội;
- Người bị khởi tố, truy tố, xét xử, thi hành án ngoài các trường hợp quy định trên đây mà có bản án; quyết định của cơ quan có thẩm quyền trong tố tụng hình sự xác định người đó không thực hiện hành vi phạm tội (người bị khởi tố nhưng được tại ngoại)”.
Khái niệm “Sai”
Theo Từ điển tiếng Việt thì “sai” được hiểu là “không phù hợp với cái hoặc điều có thật, mà có khác đi”.
Trong tố tụng hình sự, việc giải quyết vụ án sai là trường hợp các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng giải quyết vụ án một cách không khách quan, trái với những quy định của pháp luật.
Hiện nay trong hệ thống pháp luật nước ta chưa có một văn bản quy phạm pháp luật nào xác định các tiêu chí đánh giá oan; sai trong các giai đoạn tố tụng hình sự, cũng chưa đưa ra khái niệm oan, sai. Theo giải thích nêu trên thì khái niệm “sai” có phạm vi rộng hơn so với khái niệm “oan”; việc làm “oan” người vô tội luôn là hệ quả của “sai”. Không phải trường hợp hành vi ‘sai’ của cơ quan tiến hành tố tụng đều dẫn đến việc làm “oan” người vô tội.Tuy nhiên, việc phân biệt thế nào là “oan” “sai” trong hoạt động tố tụng hình sự là một vấn đề phức tạp cả về mặt lý luận cũng như pháp luật thực tiễn.
Oan Sai trong Tố tụng hình sự ở Việt Nam
Hiện nay, có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm và phạm vi của “oan- sai”; tuy nhiên, tự chung lại, trong lĩnh vực Tố tụng hình sự thì “oan- sai” được hiểu như sau:
“Oan” là trường hợp người không thực hiện hành vi phạm tội nhưng bị giữ trong trường hợp khẩn cấp; bị bắt, tạm giam, bị truy cứu trách nhiệm hình sự. “Sai” là việc cơ quan có thẩm quyền áp dụng; thực thi không đúng các quy định của pháp luật dẫn đến việc điều tra, truy tố; xét xử không đúng người, không đúng tội hoặc hình phạt đưa ra không tương ứng với mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội.
Vai trò của luật sư trong việc phòng chống, hạn chế “Oan sai” trong Hình sự:
Luật sư luôn đóng vai trò chính trong việc làm sáng tỏ hầu hết các vụ án oan, sai ở Việt Nam hiện nay. Những “chuyên gia pháp lý” với lòng yêu nghề, sự dũng cảm và tôn chỉ bảo vệ công lý đã đấu tranh bền bỉ, “mưu trí” để chỉ ra những chứng cứ ngụy tạo, các vi phạm tố tụng nghiêm trọng, sự thật được làm sáng tỏ; bảo đảm công lý được thực thi.
Tuy nhiên, có thể thấy vai trò của luật sư trong các vụ án oan; sai đều ở thời điểm mà người bị oan đang phải “chấp hành án”. Có nghĩa những giai đoạn đầu của tố tụng; luật sư chưa thực sự được nhìn nhận và tôn trọng tương xứng với vai trò trong công cuộc phòng; chống án oan, sai. Vì vậy, để phát huy tối đa vai trò cũng như điểm mạnh trong việc phòng chống; hạn chế “Oan sai”; Khi gặp bất kỳ vấn đề nào liên quan đến lĩnh vực Tố tụng hình sự; bạn hãy tìm đến những Luật sư có đủ năng lực và đạo đức có thể giúp bạn tránh được những rủi ro có thể gặp phải.
Trên đây là một số nội dung tư vấn về Oan sai trong tố tụng hình sự. Quý khách hàng quan tâm vui lòng liên hệ:
Phone: 0966.871.495 – 0396.496.727
Email: Ls.quangsang@gmail.com
